Nieuwskanaal voor: Kastelen

RCE-platform Kastelen & Buitenplaatsen

Thu, 12 Mar 2026 12:31:41 +0100

Op 20 maart vindt het 22^e platform KB plaats. Opnieuw heeft de platformcommissie een mooi programma opgesteld, ditmaal rondom het 800-jarig bestaan van kasteel Duivenvoorde.

Kastelen en buitenplaatsen zijn toonbeelden van continuïteit én van verandering. Een prachtig voorbeeld hiervan is Duivenvoorde, een landgoed in Voorschoten dat dit jaar achthonderd jaar verleden, heden en toekomst viert. Het was eeuwenlang in ononderbroken familiebezit maar dat betekende niet dat alles hetzelfde bleef. Iedere generatie eigenaren richtte haar blik op de toekomst en paste het landgoed, het huis en de collectie aan naar eigen believen maar met eerbied voor wat voorouders hadden nagelaten. Het jubileum van Duivenvoorde is de aanleiding voor deze studiemiddag waarbij ook de verbreding en actualiteit worden gezocht.

Voor het programma en aanmelden: https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/agenda/2026/03/20/platform-kastelen-en-buitenplaatsen

Nieuwe secretaris

Thu, 12 Mar 2026 14:09:47 +0100

Per 15 februari jl. is mr. Gerhard Kuijt onze nieuwe secretaris binnen het bestuur. Gerhard houdt zich dagelijks bezig met het verzekeren van monumenten, waaronder kastelen en buitenplaatsen bij Claeren, en kent zowel het erfgoed als vele eigenaren en beheerders goed. Als lid van de expertgroep was Gerhard al enkele jaren actief bij de NKS.

Het eerste bijzondere wapenfeit is de schenking van Gerhard van de drie delen Stam- en Wapenboek van Aanzienlijke Nederlandsche Familiën, uitgegeven tussen 1885 en 1890. Deze prachtig geïllustreerde boeken zijn vanaf nu voor onderzoek te raadplegen in onze bibliotheek.

Excursie Nienoord

Thu, 12 Mar 2026 11:17:38 +0100

Op 6 maart brachten we met donateurs en belangstellenden een geanimeerd bezoek aan Museum Nienoord in het Groningse Leek. We startten de dag met een rondleiding in de kerk van Midwolde, met het bijzondere praalgraf van Anna van Ewsum en haar twee echtgenoten uit het geslacht von Inn- und Kniphausen.

Op Nienoord – de borg was het zomerse buitenhuis van Van Ewsum – nam directeur Geert Pruiksma het stokje over, waarbij hij blijk gaf van veel kennis over en enthousiasme voor het landgoed in zijn bredere context, en van een bijzondere maatschappelijke betrokkenheid bij zowel de lokale samenleving als vluchtelingen en andere kwetsbare groepen. Behalve de bijzondere schelpengrot, koerste de rondleiding langs het Open Depot, het Nationaal Rijtuigenmuseum en kwam uiteraard de bijzondere geschiedenis van de borg aan bod. Hulde voor Geert voor dit verfrissende en inspirerende bezoek!

Aankondiging Europees symposium: 'She Ruled the Castle'

Thu, 12 Mar 2026 13:55:07 +0100

Op 8 maart, Internationale Vrouwendag, kondigden we aan dat de Nederlandse Kastelenstichting, de Nederlandse Kastelenstudiegroep en Stichting Monumentenbezit op 11 en 12 mei 2028 een Europees symposium in Nederland organiseren met de titel ‘She Ruled the Castle’. Interdisciplinary Perspectives on Women’s Power and Space in the Medieval Castle.

Het middeleeuwse kasteel biedt een aanzienlijk potentieel voor onderzoek. Niet alleen voor de analyse van militaire, politieke en representatieve functies, maar ook voor de reconstructie van het dagelijks leven, de sociale verhoudingen en de materiële praktijk van hun bewoners. Niettemin worden dominante interpretaties van kastelen nog steeds in belangrijke mate bepaald door het narratief van mannelijke macht, oorlogsvoering en politiek. Als gevolg daarvan blijft de ervaring van het kasteelleven — in het bijzonder die van vrouwen — structureel onderbelicht.

Veel is bekend over vrouwen die de traditioneel mannelijke rol op zich namen (het kasteel verdedigden of herbouwden) ten tijde van de afwezigheid van hun echtgenoot. Maar wat weten we eigenlijk over female agency: welke activiteiten ontplooiden vrouwen op eigen titel en hoe zag de geleefde omgeving er voor hen uit? Hoe ervaarden (adellijke) vrouwen het kasteel als plaats van dagelijks leven, macht en beperking? Op welke wijze beïnvloedden ruimte en plaats identiteitsvorming in verschillende levensfasen - als huwbare dochters, echtgenotes en moeders, als beheerders van huishoudens, en als leden van vrouwelijke gemeenschappen zoals hofdames? Hadden vrouwen invloed op de vormgeving en indeling van kastelen waar juist zij de meeste tijd doorbrachten? Hoe traden vrouwen handelend op tijdens de aan- en afwezigheid van hun echtgenoten, met name bij het beheer van huishoudens, landgoederen en sociale netwerken? Bijzondere aandacht kan worden besteed aan tuinen als gendered space: wie had toegang tot deze ruimten, hoe waren zij gepositioneerd ten opzichte van private vertrekken, en in welke mate waren zij zichtbaar of juist afgeschermd? Ten slotte kan onderzoek zich richten op architectonische elementen zoals ingangen, deuropeningen en interne trappen, om te analyseren hoe zichtbaarheid en toegankelijkheid binnen kastelen het leven van vrouwen weerspiegelden en structureerden.

Door onder meer (bouw)historische, literaire, archeologische, ecologische en architectuurhistorische gegevens in samenhang te analyseren, beoogt dit symposium te komen tot een meer geïntegreerd inzicht in de rol van vrouwen binnen middeleeuwse kastelen.

Binnenkort publiceren wij de call for papers. Wil je op de hoogte blijven? Meld je dan hier aan.

Foto: Ruïne van Brederode: de laatste adellijke bewoonster was Yolande de Lalaing. © Norma van der Horst; Portret van Jacoba van Beieren. De ruïne van Teylingen is aan de gravin verbonden: hier bracht ze de laatste jaren van haar leven door. © Haags Historisch Museum

Wereldleifruitdagen 2026

Fri, 13 Feb 2026 11:56:33 +0100

Wereldleifruitdagen 2026

Op zaterdag 7 maart 2026 kunt u op een aantal historische locaties verspreid over Nederland leifruitbomen bekijken en snoeidemonstraties bijwonen. Leifruitbomen worden in fraaie vormen gesnoeid en zijn vaak tegen een muur geplaatst. In de winter zijn de bijzondere vormen van deze bomen goed te zien.
De locaties die u kunt bezoeken zijn prachtige, historische plekken met verschillende soorten leifruit: Dekema State in Friesland, Landgoed Twickel in Overijssel, Frederiksoord in Drenthe, Paleis Het Loo en Kasteel Middachten in Gelderland, Buitenplaats Berbice in Zuid-Holland en Buitenplaats Huis te Manpad in Noord-Holland.

De openingstijden van de locaties en de aangeboden activiteiten variëren en vindt u hier. Wereldleifruitdagen - Gilde van Tuinbazen Nederland

Dit korte filmpje geeft uitleg over het kweken van leifruit: https://www.immaterieelerfgoed.nl/nl/iespotten.nl/leifruit

Leifruit

De ambachtelijke techniek van het kweken en snoeien van leifruit is in Frankrijk ontstaan aan het begin van de zeventiende eeuw en al snel in Nederland geïntroduceerd in (moes)tuinen bij kastelen en buitenplaatsen. Fruitbomen als perziken, abrikozen, morellen en handperen werden in de vorm van waaiers tegen muren en houten schuttingen geleid (espaliers). De plaatsing tegen muren gaf het fruit de benodigde bescherming en warmte om te kunnen rijpen en leverde kwalitatief beter fruit op. Fruitbomen werden ook in losstaande vormen gesnoeid. Met name dwergappelboompjes, zogenaamde naantjes (een verbastering van het Franse arbres nains), waren populair.
Met de uitvinding van de snoeischaar ontstonden in de loop van de negentiende eeuw meer complexe snoeivormen: tegen muren (espaliers), vrijstaand langs draden (contre-espaliers) en vrijstaand in driedimensionale vorm. Leifruit is op diverse locaties in Nederland te vinden, meestal in de tuinen van kastelen en historische buitenplaatsen.

Stedelijk groen

Het behoud van leifruit is niet alleen van belang voor monumentale tuinen, maar ook voor de stad van de (nabije) toekomst. Leifruit neemt weinig ruimte in. Dit maakt de aanplant van leifruit in steden interessant. Leifruit kan dan ook een bijdrage leveren aan de vergroening van steden en aan een beter en koeler stedelijk klimaat.

Nadere informatie en vragen

Met eventuele vragen kunt u contact opnemen met Lenneke Berkhout, 06 41661488, lenneke.berkhout@gmail.com

Uitnodiging excursie naar Museum Nienoord en de kerk te Midwolde

Mon, 26 Jan 2026 15:39:13 +0100

Mede namens Geert Pruiksma, directeur van Museum Nienoord (maar misschien bij u bekend als vaste presentator van het TV-programma BinnensteBuiten), nodigen wij u uit voor een bijzondere excursie naar Museum Nienoord inclusief een bezoek aan de nabijgelegen kerk in Midwolde. Deze excursie vindt plaats op vrijdagmiddag 6 maart as.

Borg Nienoord staat op het gelijknamige landgoed in Leek en werd in 1525 gesticht door de familie van Ewsum uit Middelstum. Vooral in de periode dat Anna van Ewsum en haar echtgenoten, respectievelijk Carel Hieronymus en Georg Wilhelm von Inn- und Kniphausen, de borg bewoonden (1657-1714) is de kerk in Midwolde aanzienlijk verfraaid. In 1664, kort na het overlijden van haar eerste echtgenoot, gaf Anna van Ewsum opdracht aan de bekende beeldhouwer Rombout Verhulst om een grafmonument te vervaardigen. Aan het begin van de achttiende eeuw is het unieke praalgraf uitgebreid met een beeld van Anna’s tweede echtgenoot, vervaardigd door Bartholomeus Eggers.

Aangekomen op Nienoord wandelen we vanaf het parkeerterrein naar de zeventiende-eeuwse schelpengrot op het landgoed. Na een koffie- en theemoment in de borg, bezoeken we de tentoonstelling ‘Koetsen en Kastelen’ in het Nationaal Rijtuigmuseum en het onlangs vernieuwde Open Depot. Geert Pruiksma is gedurende het gehele programma onze gids.

Programma:

12.00 - 12.40 uur: bezichtiging praalgraf Van Ewsum in kerk Midwolde
12.40 - 13.00 uur: verplaatsen naar Nienoord met eigen vervoer*
13.00 - 13.30 uur: bezichtiging schelpengrot in het park
13.30 - 14.00 uur: koffie/thee met taart in Grand Café Borg Nienoord
14.00 - 15.30 uur: rondleiding 'Koetsen en Kastelen' in het Nationaal Rijtuigmuseum en bezoek aan het Open Depot

De kosten voor deze excursie bedragen €37,50 per persoon.

Inmiddels hebben we het maximum aantal deelnemers bereikt, aanmelding voor de wachtlijst kan via deze link.

* Verdere details ontvang je ruim voor 6 maart. Kom je met het OV, dan zorgen we voor een carpool van Midwolde naar Leek.

'De Middeleeuwen' van bestsellerauteur Dan Jones

Mon, 05 Jan 2026 15:04:52 +0100

Niet alleen een nieuw jaar, ook de winter is van start gegaan. Een beter excuus om een goed boek te lezen én tegelijk de kennis over kastelen op te vijzelen weten wij niet. Als opfrisser voor het verschijnen van zijn boek THE CASTLE later dit jaar, lazen wij alvast DE MIDDELEEUWEN van bestsellerauteur Dan Jones. Een absolute aanrader!

De periode tussen de hoogtijdagen van het Romeinse Rijk en de Renaissance, waarin werd teruggegrepen op de oude Romeinen, wordt getypeerd als duister, als een tijd van onrust en verval. Het waren de eeuwen waarin kastelen werden gebouwd.

Jones maakt van zijn nieuwe geschiedenis van de middeleeuwen een duizendjarig avontuur. Hij begint in 410 bij de ineenstorting van het Romeinse Rijk en eindigt weer in Rome als keizer Karel V in de zestiende eeuw voor de poorten van de stad staat. In een duizelingwekkend tempo laat Jones zien hoe het Westen de oude wereld herbouwde en de rest van de wereld ging domineren: door te ontdekken, ontwikkelen of domweg te stelen. Hij werpt een nieuw licht op iconische locaties zoals Rome, Parijs, Venetië en Constantinopel, en enkele van de beroemdste en beruchtste mannen en vrouwen uit de geschiedenis betreden het toneel. DE MIDDELEEUWEN is een boek over een tijd van diepgaande verandering.

Dan Jones (1981) is een Britse historicus, bestsellerauteur en televisie- en podcastmaker. Hij brak internationaal door met zijn boek over de Tempeliers. Hij is schrijver en presentator van de Netflix-serie ‘Secrets of great British Castles’. Zijn populaire podcast heet ‘This is history’.

Via https://www.omniboek.nl/boek/de-middeleeuwen/ is een uitgebreid fragment van DE MIDDELEEUWEN te lezen.

Wij wensen je een mooi en kastelenrijk jaar!

Ruïne kasteel De Nijenbeek / Albert Speelman

Symposiumbundel: 'Een wal rondom een kasteel' inclusief downloadlink

Wed, 24 Dec 2025 12:16:05 +0100

De Nederlandse Kastelenstudiegroep heeft vandaag de symposiumbundel ‘Een wal rondom een kasteel’ openbaar beschikbaar gesteld. Deze bundel is de neerslag van het fenomeen dat door verschillende wetenschappelijke disciplines op evenzoveel manieren bekeken wordt: de (aarden) wal rondom een kasteel. De vraag die zo’n wal oproept betreft de functie daarvan. Was het een restant van de oorspronkelijke middeleeuwse defensieve aanleg? Mogelijk het logische gevolg van het graven van een gracht? Of betreft het wellicht een latere (zestiende-eeuwse) aanleg als een vestingwal? Indien de aarden wal geen primaire militaire functie diende, waartoe was de wal dan aangelegd? Ter bescherming van overstroming door een nabije rivier? Als onderdeel van een tuin/parkaanleg om een deel van de tuin te separeren als privéterrein voor de bewoners? Of diende de wal, analoog aan het huis een symbolisch doel?

Geconfronteerd met die vragen nam de Nederlandse Kastelenstudiegroep in 2024 het initiatief om expertisehouders van dit fenomeen bij elkaar te brengen. Specialisten zoals archeologen, historici, bouwhistorici, groen/landschapserfgoed specialisten en militair bouwkundigen werden uitgenodigd kennis te delen met presentaties vanuit de eigen invalshoeken. De hier gebundelde artikelen zijn de bijdragen aan het symposium ‘Een wal rondom het kasteel, een nog weinig onderzocht fenomeen’ gehouden op 29 maart 2025 in kasteel Ammersoyen. De tijdens dit symposium gepresenteerde (korte) inventarisaties van kastelen met een wal in de provincies Gelderland, Noord-Brabant en Zuid-Holland zijn als bijdragen achter de artikelen toegevoegd. Deze auteurs hebben bij gebrek aan beter vanuit hun eigen discipline een definitie gehanteerd voor het begrip ‘wal’. De redactie hoopt dat deze bundel een aanzet zal zijn tot nadere studie en definiëring van het verschijnsel ‘een wal om het kasteel’.

Download de bundel hier: https://lnkd.in/ecUh3GYi

De symposiumbundel is mede mogelijk gemaakt door Monumentenbezit, Geldersch Landschap & Kasteelen en door ons.

Kerstgroet

Thu, 18 Dec 2025 16:15:16 +0100

We kijken met elkaar terug op een prachtig lustrumjaar. Niet alleen vierden we het 80-jarig bestaan van de NKS met bijzondere activiteiten, maar we stonden ook uitgebreid stil bij 80 jaar bevrijding en einde van de Tweede Wereldoorlog. Dat deden we met bijeenkomsten en excursies verspreid over het land in het kader van het succesvolle project ‘Oorlog in Arcadië, 1940-1945'. De afsluiting daarvan vond plaats op 26 november jl. op de residentie van de Canadese ambassadeur Groot Haesebroek in Wassenaar.

In het bijzonder vermeld ik twee drukbezochte symposia die we dit jaar organiseerden. Het symposium ‘Zet erfgoed op de politieke kaart’ op 18 juni jl. ging over de doorwerking van de Omgevingswet voor monumenten zoals kastelen en vestingen en deed praktische aanbevelingen voor aanvullend beleid. Dit symposium organiseerden we samen met onze partners Bond Heemschut, Stichting Menno van Coehoorn en Vereniging Hollandsche Molen. Daarnaast organiseerden we op 4 juli jl. het symposium ‘Oude elites in de moderne wereld’ rond vier recente boeken over de Nederlandse buitenplaatscultuur in de 20e eeuw.

Ons hechte team van NKS-experts was afgelopen jaar zeer actief betrokken bij de pleitbezorging voor kastelen, buitenplaatsen en hun omgeving en liet op alle bestuurlijke niveaus van zich horen door middel van inspraak, bemiddeling en persaandacht ter vergroting van de bewustwording van de waarde van de kasteelbiotoop. Wederom werd een aantal relevante boekpublicaties mogelijk gemaakt en werden onze bibliotheek en archief veelvuldig geraadpleegd voor onderzoek. De samenwerking met de Kastelen Studiegroep is verder geïntensiveerd. Ook hebben onze donateurs dit jaar deelgenomen aan 8 excursies naar kastelen en buitenplaatsen in heel Nederland met o.a. een speciale ‘helmpjestour’ op Huis Bergh. Ook voor komend jaar staat weer een interessant programma in de steigers.

Graag wens ik u mooie Kerstdagen en een voorspoedig 2026. In het bijzonder onze donateurs wil ik hartelijk bedanken voor uw steun.

Robert Quarles van Ufford
Voorzitter

Platform Kastelen en Buitenplaatsen

Fri, 19 Dec 2025 10:44:09 +0100

Op 14 november vond het 21e Platform plaats bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het thema was ‘kennis’ die niet meteen zichtbaar, maar verscholen is in boeken, verhalen, objecten of in tuinen.
Cornelis Greveling, oprichter van The International Butler Training Institute en zelf ook butler, vertelde over het historische en hedendaagse leven van butlers en de bijbehorende etiquette. Johan Oosterman, hoogleraar Oudere Nederlandse letterkunde (RU), verzorgde een inspirerende bijdrage over de vaak goeddeels onontgonnen bibliotheken van particuliere en publiek opengestelde kastelen en buitenplaatsen. Wendy Landewé, conservator en lid van de Wetenschappelijke Adviesraad van de NKS, nam de zaal mee door de collectie van Museum Huis Doorn aan de hand van objecten die nog altijd een onbekende herkomst hebben of waarvan soms de herkomst ten onrechte is aangenomen. Johan Carel Bierens de Haan (Vrienden PHB) stelde de diepere historische betekenis van portretten en Ahnengalerien voor families centraal, waaruit bleek dat nogal eens aan geschiedvervalsing werd gedaan, om de eigen familie nét iets belangrijker voor te spiegelen dan die in werkelijkheid was. Tot slot riep specialist groen erfgoed en NKS-expert Kees Beelaerts op om oog te hebben voor de grote diversiteit van historisch groen inclusief ‘gewone’ soorten die met het huidige agrarische regime van raaigras, intensieve teelt en veel kunstmest sterk in de verdrukking komen. Tuinen van kastelen of buitenplaatsen gelden als belangrijke refugia.

Met dit 21e Platform rondde Taco Hermans, medeoprichter en lid van de programmacommissie zijn actieve deelname hieraan af. Eloy Koldeweij roemde Hermans’ grote verdiensten voor het Platform.

Het volgende Platform Kastelen en Buitenplaatsen vindt plaats op 20 maart 2026.

Het Vermaaklyk Slot

Fri, 19 Dec 2025 10:45:27 +0100

De 7e publicatie van de Stichting Kastelenstudies Nederland, getiteld ‘Het Vermaaklyk Slot’, is een feit. Mooi nieuws: de bundel met essays over kastelen(onderzoek) is gratis te downloaden.
Naast artikelen van onder meer Daniel Didden, Rob Gruben, Taco Hermans, Kim Heuvelmans, Gerrit Korenberg, Sjaak Mooren en Ingrid Cleijne, Ruud Raats en Margriet Tump, tref je een uitgebreide bijdrage van Nancy de Jong - Lambregts aan over ‘Het kasteel en zijn makers. Ambacht en arbeid in de middeleeuwen’. Dit essay biedt een kijkje achter de schermen bij de renovatiewerkzaamheden van kastelen de Middelburg en de Nieuwburg in de veertiende en de vijftiende eeuw, en is tot stand gekomen als onderdeel van het duo promotieonderzoek dat Nancy en Rob Gruben verrichten naar de strategische overwegingen van de kastelenbouwprogramma’s van graaf Willem II (Rooms-koning) (1227-1256) en zijn zoon graaf Floris V (1254-1296) in (inter)nationaal perspectief. Met dit onderzoek wordt beoogd de strategische overwegingen te ontrafelen en worden nieuwe inzichten verkregen over deze kastelen, hun veelzijdige functies en hun ruimtelijke spreiding.

‘Het Vermaaklyk Slot’ is te koop (paperback) en te lezen (download) via deze link.

Terugblik Oorlog in Arcadië-excursie Zuid-Holland

Thu, 18 Dec 2025 16:09:34 +0100

Met wederom een fantastische dag sloten we op 26 november de reeks kennisexcursies rondom het thema Oorlog in Arcadië af. Daarmee is een einde gekomen aan de viering van 80 jaar vrijheid en 80 jaar NKS. Mooi dat vele belangstellenden de gehele reeks hebben bijgewoond!

Het programma bestond uit een zeer bijzonder en gastvrij bezoek aan de buitenplaats Groot Haesebroek, de residentie van de Canadese ambassadeur in Nederland. Elyze Storms-Smeets startte met een wervelende presentatie over de oorlogsperiode in Zuid-Holland; Adam Barbolet (Ambassade van Canada) gaf een openhartige inkijk in onder meer de pijnlijke geschiedenis van de Joodse familie Wolf, voormalige eigenaren van Groot Haesebroek. In de middag namen Raphaёl Smid (Stichting Menno van Coehoorn) en Nick Warmerdam (Erfgoedhuis Zuid-Holland) de ontwikkelingen in de periode 1939-1945 op landgoed Clingendael onder de loep.

Nogmaals veel dank voor Elyze Storms-Smeets voor de prachtige excursies in ons jubileumjaar! Grote dank ook voor Albert Speelman voor de altijd schitterende foto’s.

Bijzondere vondst kasteel Nieuwburg overgedragen

Thu, 11 Sep 2025 10:04:06 +0200

‘Met ‘de middeleeuwen’ wordt gewoonlijk de tijd bedoeld waarin de wereld van de klassieke oudheid was verdwenen, maar de moderne wereld nog moest ontstaan; de tijd waarin mensen kastelen bouwden en mannen in harnas te paard met elkaar streden’, schrijft de Britse historicus Dan Jones in ‘De Middeleeuwen. Een nieuwe geschiedenis’ (2025).

Vandaag werd die wereld plots heel tastbaar: in Alkmaar werd de tot nu toe grootste in Nederland gevonden laatmiddeleeuwse tinnen schotel geschonken aan de gemeente. Een heel bijzonder object dat in de jaren 70 is gevonden bij kasteel Nieuwburg in Ouddorp. De heer Fokker, wiens overleden vrouw de schaal als tiener bij een sloot op het kasteelterrein vond, droeg het object gisteren over aan Jan Hoekzema, wethouder Erfgoed van de gemeente Alkmaar.

Met een diameter van 44,5 centimeter en een gewicht van 3,7 kilo is het een unieke vondst in Nederland. De schaal heeft een tinnen standring, wat haar bijzonder maakt. Verder onderzoek moet uitwijzen waar de schotel voor is gebruikt. Wat al wel zeker is, is dat het object van voor 1500 is. Dit is duidelijk omdat kasteel Nieuwburg in 1517 gesloopt is en de samenstelling van het tin van voor 1500 is.

Foto: Nancy de Jong Lambregts, stadsarcheoloog van Alkmaar, is verbonden aan de NKS via de Kastelen Studiegroep. Haar duo-promotieonderzoek samen met Rob Gruben betreft de 13^e-eeuwse kastelen van Rooms Koning Willem II en zijn zoon graaf Floris V. In dit kader wordt een selectie van de Noord-Hollandse kastelen aan nader onderzoek onderworpen waarbij er een hernieuwd historisch en bronnenonderzoek plaatsvindt.

Openstelling NKS tijdens Open Monumentendag

Thu, 28 Aug 2025 13:09:28 +0200

Regelmatig dragen kastelendeskundigen en -belangstellenden collecties boeken over kastelen in binnen- en buitenland aan ons over. Deze collecties worden zorgvuldig beoordeeld en waar wenselijk vullen we onze bibliotheek aan. De doublures geven wij graag mee aan eenieder die belangstelling heeft om de eigen collectie uit te breiden.

Hiertoe openen wij op 13 september (Open Monumentendag) van 10.00 tot 15.00 uur de deuren van onze bibliotheek. U bent van harte welkom! Ons adres: Klooster Onze Lieve Vrouw ter Eem, Daam Fockemalaan 22 in Amersfoort. (Neem de hoofdingang aan het einde van de oprijlaan onder het Mariabeeld. In de hal hangen bordjes met de route naar de NKS).

Bijzondere publicaties te koop

Thu, 28 Aug 2025 14:02:35 +0200

Naast de vele publicaties die wij gratis aanbieden, verkopen we ook een aantal bijzondere boeken, ingebonden tijdschriften Buiten en congresbundels.

Buiten (1907-1936)
Het geïllustreerde weekblad Buiten was een Nederlands tijdschrift, dat van 1907 tot en met 1936 werd uitgegeven door de Amsterdamse boekhandel Scheltema & Holkema’s (nu Scheltema). Het tijdschrift bevat artikelen op het gebied van buitenplaatsen en landgoederen, natuur en landschap, cultuurhistorie, tuinieren en reizen.

De jaargangen van 52 nummers zijn later ingebonden in groene of bruine banden, samen met een meegeleverde inhoudsopgave. Het beeldmateriaal bestaat onder meer uit unieke foto's van kasteelinterieurs die tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren gingen. Wij verkopen de jaargangen voor de vriendenprijs van € 20,- per band.

Nederlandsche Kasteelen en hun historie
Deze serie van drie delen werd uitgegeven in de periode 1912-1915. De boeken omvatten talrijke fraaie illustraties (foto’s, prenten, tekeningen, zegels, etc.) en uitvouwbare stambomen. Van enkele kastelen, zoals Geijsteren en Zuylestein, is er mooi (zwart-wit beeld) opgenomen. Beide kastelen werden in de Tweede Wereldoorlog door geallieerde bombardementen verwoest. De set is in redelijk goede staat en kost € 50,-.

Kasteelen Buitenplaatsen Tuinen en Parken van Nederland
Deze serie van eveneens drie boeken (linnengebonden, met goudopdruk, groot formaat) is in de periode 1912-1923 uitgegeven door Scheltema & Holkema’s. De serie (in goede staat) kost € 50,-.

Bundels Colloque Château Gaillard

Het onderzoeksorgaan Château Gaillard werd opgericht door de Franse archeoloog professor Michel de Boüard. In 1962 initiëerde hij een speciale conferentie met wetenschappers uit heel Europa om hun onderzoek naar kastelen te presenteren. Sindsdien vindt Chateau Gaillard iedere twee jaar plaats. Na afloop worden de lezingen gevat in artikelen die gebundeld worden uitgegeven. Van de jaren 1998 – 2018 zijn de bundels te koop voor € 5,- per stuk.

‘Oorlog in Arcadië-excursie’ Utrechtse Heuvelrug op 12 september

Fri, 27 Jun 2025 15:17:54 +0200

Na de succesvolle excursie ‘Oorlog in Arcadië’ in Zuid-Limburg, nodigen wij u van harte uit voor de tweede excursie in deze reeks. Op vrijdag 12 september staat de ‘Utrechtse Heuvelrug’ centraal tijdens een excursie rondom het thema ‘Duitse connecties in families/ internationale relaties’. Deze vindt plaats op kasteel Amerongen en Huis Doorn.

Prof. dr. Elyze Storms-Smeets is moderator en schetst tijdens deze dag de context van de Utrechtse landgoederen tijdens de Tweede Wereldoorlog, de Duitse connectie van ‘landgoedfamilies’, het zogenaamde ‘uniformtoerisme’ en de rol van de NKS na de oorlog als het gaat om onteigening als gevolg van deze connecties.

Dr. Leo van Putten focust op de fragmentatie van het landgoed Amerongen, de laatste heer van Amerongen (het onderwerp waar hij begin dit jaar op promoveerde), de relatie met Duitse families en de gevolgen van de onteigening voor Amerongen.

De aanwezigheid van de Duitse keizer Wilhelm II op Huis Doorn komt daarbij onvermijdelijk aan de orde. Uiteraard maken twee bijzondere rondleidingen in Kasteel Amerongen en Huis Doorn deel uit van het programma. We sluiten de dag af met een gezellige borrel in de Oranjerie van Huis Doorn.

Het programma is als volgt:

9.30	Verzamelen station Driebergen-Zeist
09.45	Vertrek bus naar Kasteel Amerongen
10.15	Ontvangst met koffie/thee
10.30	Lezing prof. dr. Elyze Storms-Smeets
11.10	Lezing dr. Leo van Putten
12.00	Rondleiding in 5 groepen door Kasteel Amerongen
13.15	Lunch en bezichtiging tuin op eigen gelegenheid
14.15	Vertrek bus naar Huis Doorn
14.45	Algemene introductie Huis Doorn
15.00	Rondleidingen in 3 of 4 groepen
16.30	Borrel in Orangerie
17.00	Vertrek naar station Driebergen-Zeist

De kosten voor deze excursie bedragen € 75,00 p.p. inclusief een vegetarisch lunchpakket. Houd u er s.v.p. rekening mee dat er geen liften aanwezig zijn en er tijdens de rondleidingen trappen beklommen worden. Inschrijven tot 18 augustus juni kan via deze link. Vult u s.v.p. in of u een museumkaart, een Vriendenloterij VIP-kaart, een Rembrandtkaart of een ICOM/ICOMOS-kaart heeft.

Tussentijdse uitspraak ‘Twello’

Fri, 27 Jun 2025 15:37:18 +0200

Vorige maand oordeelde de Raad van State in de bodemprocedure dat de gemeente Voorst onvoldoende heeft onderbouwd waarom het grootschalig bebouwen van de noordelijke landgoederenzone in Twello níet zou leiden tot aantasting van de cultuurhistorie. Het plan van Voorst voorziet in het bebouwen van de Basseltse Enk en het Fliertdal met ca. 300 woningen. Meerdere malen hebben wij bij de Raad van State onze zorgen geuit over de voorgenomen aantasting van de cultuurhistorie en het omringende landschap. Saillant detail: alle in de procedure ingebrachte rapporten van landschapsarchitecten en -historici, zowel in opdracht van appelanten als van de gemeente zelf, oordeelden negatief over het bouwen op de kwetsbare enk.

In de Ruimtelijke Toekomstvisie Voorst (2017) stelt de gemeente: ‘De schoonheid van dit landelijk gebied werd al vroeg onderkend, lang voordat er sprake was van massatoerisme. Vermogende families uit de omliggende steden (met name Deventer) kochten in de achttiende en negentiende eeuw stukken land op om er landhuizen en buitenplaatsen te bouwen. Voorst dankt daaraan een bosrijke en breed uitwaaierende landgoederenzone (ook wel het Groene Carré genaamd), vol monumentale gebouwen in een parkachtig landschap’.

Twee van de vijf bouwstenen van de identiteit van de gemeente Voorst waren destijds volgens de Ruimtelijke Toekomstvisie de kwaliteit van het landschap en de bijzondere cultuurhistorie. Desondanks worden de cultuurhistorie en het historische landschap in het recent gepubliceerde Programma Landelijk Gebied (april 2025), dat verankering moet vinden in de Omgevingsvisie 2025-2027, in zijn geheel niet meer genoemd.

Het is de vraag met welke motivatie de gemeente Voorst het grootschalig bouwen in dit historische en als waardevol erkende landschap met rijksmonumentaal erfgoed denkt te kunnen rechtvaardigen. Immers, zij gaf pas opdracht voor een extern, onafhankelijk cultuurhistorisch onderzoek nadat de Raad hen daartoe aanzette in de eerdere zitting in juni 2022, die tot doel had een voorlopige voorziening (geen enkele voorbereidende activiteit in het gebied tot aan de uitspraak in de bodemprocedure) te treffen. De handelwijze van de gemeente en het volstrekt negeren van de waarde van cultuurhistorie in de omgevingsvisie en de afwezigheid van cultuurhistorie in de gemeentelijke afwegingen om de landgoederenzone te bebouwen, baart ons grote zorgen.

Terugblik op symposium 'Zet erfgoed op de politieke kaart'

Fri, 27 Jun 2025 15:42:47 +0200

Afgelopen woensdag 18 juni vond het geanimeerde symposium ‘Zet erfgoed op de politieke kaart’ plaats. Aanleiding: op 18 maart 2026 zijn de gemeenteraadsverkiezingen.

Dat lijkt ver weg, maar de voorbereiding voor de verkiezingsprogramma’s vinden nu al plaats. Werk aan de winkel dus!

Johanna van der Werff, bestuurslid NKS, was een van de organisatoren en schreef een boeiend verslag over het symposium. Je leest het hier. Ook al kent veel erfgoed een landelijke status en bescherming als Rijksmonument, voor de daadwerkelijke bescherming ervan zijn gemeenten waar deze Rijksmonumenten erfgoed aanwezig zijn soms een zwakke schakel. Bewustzijn, kennis en gevoel voor urgentie om Rijksmonumentaal erfgoed te beschermen, is op gemeentelijk bestuurlijk niveau lang niet altijd voldoende aanwezig en bescherming vindt dan ook niet altijd vanzelfsprekend of adequaat plaats. Dat ligt complex. Soms is erfgoed gewoon ‘te groot’ voor een gemeente. Kastelen en buitenplaatsen zijn bij uitstek dossiers die voor gemeentebestuurders en -ambtenaren tot hoofdpijndossier kunnen uitgroeien. Denk aan voorbeelden als kasteel Beverweerd en kasteel Neubourg. Maar ook de omgeving van kastelen of buitenplaatsen, feitelijk essentieel voor de waarde ervan, is regelmatig in gevaar. Windmolens, woningbouw, bedrijventerreinen rukken op en tasten die waarde aan. Denk aan de dreiging van bebouwing van de buitenplaatsenbiotoop bij het Gelderse Twello en bij Landgoed Laarwoud in Zuidlaren.

Als het gaat om de behartiging van erfgoed op gemeentelijk niveau is er sprake van een negatieve vicieuze cirkel, een conclusie van onderzoeksbureau Lysias in maart 2025: https://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/bouwen-en-wonen/erfgoedbeleid-mist-draagvlak-en-middelen.

Symposium

Dit beeld werd tijdens het symposium ‘Zet erfgoed op de politieke kaart’ bevestigd. Positieve uitzonderingen daargelaten, blijken erfgoedambtenaren regelmatig onder te sneeuwen binnen het gemeentelijke apparaat, waar afdelingen Financiën en Vastgoed veel sterkere posities hebben. Het is niet uniek voor erfgoed, ook Ruimtelijke Ordening en Stedenbouw zijn veeleer instrumenteel volgend aan die afdelingen. Als het gaat om erfgoed, kun je dat als een weeffout in het systeem zien. Rijkserfgoed, dat is bestempeld als van nationale betekenis, zou immers niet in gevaar moeten kunnen komen door lokaal beleid.

Het belang om erfgoed steviger op de (politieke) kaart te krijgen is dan ook groot. Maar hoe doe je dat? Welke weg moet je bewandelen?

De aftrap van het symposium was in handen van Klaartje Peters, bijzonder hoogleraar Lokaal en regionaal bestuur aan de Universiteit Maastricht. Peters, zelf bewoner van een van de bijgebouwen van kasteel Mheer (eigendom van Diederik baron de Loë), ontrafelde en ontkrachtte tien mythes en misverstanden over ‘de gemeente’ en deed suggesties hoe gemeentelijk erfgoedbeleid effectief te beïnvloeden.

Casus Brummen

Hoofdboodschap van Peters: zorg dat erfgoed positief in de verkiezingsprogramma’s terecht komt. Een vertaling naar het coalitieakkoord is dan een makkelijker stap en versterkt je positie. Dat vraagt goed voorwerk: onder meer door te werken aan relatieopbouw met fracties, bestuurders en ambtenaren. Goed inzicht in de gemeentebegroting helpt daarbij.

Nanja van Rijsse van Lobby Lokaal gaf als tweede spreker inzicht in de do’s and don’ts van lobbyen waarna de zaal in vier groepen aan de slag ging met het in de praktijk brengen. Na de pauze volgde een panel met lokale, praktijkervaren lobbyisten voor erfgoed.

Lûtsen Dooper vertelde vanuit het panel over zijn succesvolle inzet om de biotopen van meerdere buitenplaatsen in de gemeente Brummen te vrijwaren van woningbouw. Bij de casus Brummen kwamen omwonenden zeer vroegtijdig in actie, al bij na geruchten dat er bouwlocaties werden gezocht in de buurt van de betrokken buitenplaatsen. Ze organiseerden zich in een vereniging en namen contact op met de NKS. Taken werden verdeeld. De NKS ging in gesprek met de verantwoordelijk wethouder. Al snel bleek haalbaarheidsstudie van de gemeente Brummen geen rekening te houden met de waarden landschap, erfgoed en aanwezige Rijksmonumentale buitenplaatsen. Omwonenden, onder leiding van Dooper, stelden een alternatieve haalbaarheidsstudie op en gingen in gesprek met raadsleden. Gevolg: de gemeente ziet af van bebouwing van de gevoelige buitenplaatslocaties. Lûtsen Dooper bedankte de NKS voor de goede samenwerking en snelle actie.

Organisatie symposium

De organisatie van het symposium ‘Zet erfgoed op de politieke kaart’ was in handen van Erfgoedvereniging Bond Heemschut, Stichting Menno van Coehoorn, Vereniging De Hollandsche Molen, Kunsten ’92, Erfgoedhuis Zuid-Holland, Lobby Lokaal en de Nederlandse Kastelenstichting.

Dagvoorzitter: Evelien Bouma.

Volgende editie Het Buiten in het najaar

Fri, 27 Jun 2025 14:08:22 +0200

Trouwe lezers van de column ‘redactioneel’ lazen reeds in het aprilnummer van Het Buiten dat de redactie van het magazine enkele openstaande vacatures heeft. Op dit moment is het bestuur van stichting Het Buiten op zoek naar een hoofdredacteur; een traject dat zorgvuldigheid vereist en zodoende enige tijd kost. Om die reden verschijnt het magazine dit jaar twee in plaats van drie keer. De volgende editie verschijnt in november.

Wandelexcursie Kralingen met Robert Ligthelm op 14 juni

Tue, 17 Jun 2025 13:59:13 +0200

Kralingen kende een sterke concentratie van buitenplaatsen, mogelijk zelfs groter dan aan de Vecht.
De eerste buitenplaatsen van het patriciaat verschenen hier al vroeg, vanaf het einde van de zestiende eeuw. Op zeker de helft van de veertig bijzondere huizen die Kralingen rijk was, vond industriële activiteit plaats. Een kenmerkend voorkomen daarbij zijn de kwakelbruggen die gebouwd werden ten behoeve van de praamvaart van boeren en tuinders.

Robert Lighthelm vatte de geschiedenis van de Kralingse buitenplaatsen in het eerste deel van een reeks van drie boeken, waarin hij de verdwenen buitenplaatscultuur in en om Rotterdam tot leven heeft gewekt. Wij zijn bijzonder verheugd dat Robert tijdens deze wandelexcursie de mooiste plekken, waaronder een regentenhuis, een buitenplaats met lusthof en kwakelbrug (en voormalige katoendrukkerij), en het arboretum van landgoed Trompenburg laat zien en toelicht. Het programma op zaterdag 14 juni is als volgt:

13.00 uur	Verzamelen/ welkomstwoord /wandeling naar Kuyl's Fundatie
13.15 uur	Bezichtiging Regentenhuis Kuyl's Fundatie
13.45 uur	Bezichtiging van buitenplaats ’s Gravenhof en lusthof
14.45 uur	Wandeling door Kralingen naar Arboretum Trompenburg
15.30 uur	Koffie/thee met taart
16.00 uur	Gelegenheid om het arboretum te bekijken
16.45 uur	Afsluiting

De kosten voor deze excursie zijn € 35,00 per persoon. U kunt zich inschrijven tot 25 mei via deze link. Vult u s.v.p. in of u een museumkaart heeft. Let op: het aantal plaatsen voor deze wandeling is beperkt.