Nederlandse Kastelenstichting - kenniscentrum voor kasteel en buitenplaatsNederlandse Kastelenstichting - kenniscentrum voor kasteel en buitenplaatsNederlandse Kastelenstichting - kenniscentrum voor kasteel en buitenplaats

Wetenschappelijke publicaties

De NKS geeft twee reeksen kastelenpublicaties uit. U kunt alle boeken rechtstreeks bij ons bestellen.

In onze reeks ‘Kastelen in Nederland’ staat telkens één kasteel of buitenplaats centraal vanuit de historische, bouwkundige en bewonersgeschiedenis. Verkrijgbaar zijn: Zoelen, Eyckenstein, Zwijnsbergen, Fogelsanghstate, Amstenrade en Middachten. Het volgende nummer zal gaan over Kernhem.

In onze ‘Wetenschappelijk Reeks’ worden dissertaties en artikelen over het wetenschappelijk onderzoek naar kastelen gebundeld.

Van A(mbitie) naar B(estemmingsplan), Sturing op de omgang met kasteelplaatsen door gemeenten
Van A(mbitie) naar B(estemmingsplan), Sturing op de omgang met kasteelplaatsen door gemeenten

Eline van Rossum

Rapporten NKS nr. 16, dec 2016

Wat willen gemeenten met hun erfgoed - en specifiek met kasteelplaatsen - en welke borging passen zij vervolgens toe? De achtergrond van deze vraag vormen de bedreigingen en kansen die ontwikkelingen bieden voor het behoud van erfgoed – en specifiek kasteelplaatsen. Voor dit onderzoek is gekeken hoe drie onderzochte gemeenten (Houten, Nieuwegein en Utrecht) erfgoed en cultuurhistorie definiëren en welke doelen en ambities zij hebben vastgelegd voor het erfgoed en de cultuurhistorie op hun grondgebied.

Download `Van A(mbitie) naar B(estemmingen), Sturing op de omgang met kasteelplaatsen door gemeenten.

De betekenis van kasteelruïnes voor omwonenden: bezoek, verbondenheid en waardering
De betekenis van kasteelruïnes voor omwonenden: bezoek, verbondenheid en waardering

Thijs Konijnendijk en Bouke van Gorp

Rapporten NKS nr. 15, sep 2016

De NKS heeft in samenwerking met verschillende universiteiten onderzoek gedaan naar kasteelruïnes in Nederland. Op verschillende ruïnelocaties is zowel kwalitatief als kwantitatief onderzoek gedaan. De resultaten van die verschillende onderzoeken zijn samengebracht in een rapport, dat een beeld geeft van de omgang met ruïnes door beheerders, bezoekers en omwonenden. U vindt het totaalrapport hier.

Download `De betekenis van kasteelruïnes voor omwonenden: bezoek, verbondenheid en waardering`.

Van sprookjeskasteel naar droomhotel, De herbestemming van Limburgse kastelen vanaf 1930
Van sprookjeskasteel naar droomhotel, De herbestemming van Limburgse kastelen vanaf 1930

Maaike Teeuwen

Rapporten NKS nr. 14, dec 2015

Kunsthistorica Maaike Teeuwen onderzocht voor de NKS het hergebruik van kastelen en buitenplaatsen als hotel-restaurant. Omdat de helft van de bijna tachtig kasteelhotels in Limburg staat, ligt de focus op die provincie. Limburg blijkt extra aantrekkelijk voor toeristen vanwege het on-Nederlandse landschap.

Download `Van sprookjeskasteel naar droomhotel, De herbestemming van Limburgse kastelen vanaf 1930` (pdf)

Locatiekeuze voor historische buitenplaatsen
Locatiekeuze voor historische buitenplaatsen

Iris Koppert

Rapporten NKS nr. 13, juni 2015

Dit onderzoek is gedaan als bachelorscriptie vanuit de studie Sociale Geografië en Planologie, faculteit Geowetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Het onderzoek heeft betrekking op de geomorfologische en bodemkundige elementen die een rol speelden bij de locatiekeuze voor historische buitenplaatsen en is gedaan in opdracht van de Nederlandse Kastelenstichting te Wijk bij Duurstede.

Download `Locatiekeuze voor historische buitenplaatsen, De invloed van het landschap` (pdf)

Het Verhaal achter ons Gemeentehuis... Onderzoek naar herbestemming van kastelen en buitenplaatsen als gemeentehuis
Het Verhaal achter ons Gemeentehuis... Onderzoek naar herbestemming van kastelen en buitenplaatsen als gemeentehuis

Vera van der Zwan

Rapporten NKS nr. 12, nov 2014

Veel kastelen en buitenplaatsen hebben een nieuwe functie gekregen. Zo zijn er tientallen objecten herbestemd als gemeentehuis. Zo`n statig pand inspireert trots en gemeenschapszin, zowel in de bewoners als de ambtenaren die er mogen werken.

Door de plannen van Plasterk dreigen veel gemeenten te worden opgeheven en dat heeft ook gevolgen voor hun gemeentehuizen. Over die bedreiging voor kastelen en buitenplaatsen schreef Vera van der Zwan een rapport.

Download Het Verhaal achter ons Gemeentehuis... Onderzoek naar herbestemming van kastelen en buitenplaatsen als gemeentehuis (pdf)

Enhancing the tourist experience in Renesse: the potential of the Moermond estate
Enhancing the tourist experience in Renesse: the potential of the Moermond estate

Daniek Nijland

Rapporten NKS sep 2015

De Groningse student Daniek Nijland deed onderzoek naar de aantrekkelijkheid van kasteel en landgoed Moermond in Zeeland. Het blijkt dat het landgoed zowel cultuur- als natuurliefhebbers aanspreekt, maar voor veel mensen nog te onzichtbaar is. Er is uiteraard altijd de spanning tussen behoud en presentatie. Veel bezoekers geven een economische basis, maar tasten ook de beleving en het behoud aan. De NKS was als adviseur bij de totstandkoming van dit onderzoek betrokken. Het verslag vindt u hier.

Een kastelen- en buitenplaatsencanon!? Adviesrapport over de mogelijke invulling van een canon over kastelen en buitenplaatsen
Een kastelen- en buitenplaatsencanon!? Adviesrapport over de mogelijke invulling van een canon over kastelen en buitenplaatsen

Amra Sabhaz

Rapporten NKS apr 2012

Na de discussies over historisch besef en identiteit in Nederland is onder meer de Canon van Nederland ontstaan. Er zijn vervolgens ook verschillende lokale en regionale canons opgezet. De NKS onderzocht of een kastelen- en buitenplaatsencanon tot de mogelijkheden behoorde.

Download Een kastelen- en buitenplaatsencanon!? Adviesrapport over de mogelijke invulling van een canon over kastelen en buitenplaatsen (pdf)

Een kasteelruïne om de hoek. Wat betekenen kasteelruïnes voor omwonenden en hoe wensen zij de ruïne in de toekomst te beleven?
Een kasteelruïne om de hoek. Wat betekenen kasteelruïnes voor omwonenden en hoe wensen zij de ruïne in de toekomst te beleven?

Maaike Feltmann

Rapporten NKS dec 2011

In het kader van het langlopend onderzoek naar kasteelruïnes is het rapport `Een kasteelruïne om de hoek` te raadplegen. Maaike Feltmann onderzocht wat de `buren` van het kasteel eigenlijk vinden van `hun` ruïne. Ze ondervroeg tientallen omwonenden naar hun beleving en gebruik van het kasteel.

Download Een kasteelruïne om de hoek. Wat betekenen kasteelruïnes voor omwonenden en hoe wensen zij de ruïne in de toekomst te beleven? (pdf)

De beleving van kasteelruïnes in Nederland. Hoe beleven bezoekers kasteelruïnes en wat zijn hun wensen voor de toekomst
De beleving van kasteelruïnes in Nederland. Hoe beleven bezoekers kasteelruïnes en wat zijn hun wensen voor de toekomst

Michiel van Ginkel

Rapporten NKS sep 2011

De NKS heeft een onderzoek uitgevoerd naar de beleving van ruïnes door bezoekers. Michiel van Ginkel voerde de eerste helft van dat onderzoek uit en concentreerde zich op de verwachtingen en wensen van mensen, die als toerist of recreant gericht een kasteelruïne opzochten. Hij koos een aantal over Nederland verspreid liggende locaties uit om onderling verschillende ruïnes te kunnen vergelijken.

Download De beleving van kasteelruïnes in Nederland. Hoe beleven bezoekers kasteelruïnes en wat zijn hun wensen voor de toekomst (pdf)

Vernietiging en wederopbouw. Nederlandse kastelen en buitenplaatsen tijdens de Tweede Wereldoorlog
Vernietiging en wederopbouw. Nederlandse kastelen en buitenplaatsen tijdens de Tweede Wereldoorlog

Mariëlle Bakker

Rapporten NKS aug 2011

In de Tweede Wereldoorlog zijn tientallen kastelen en buitenplaatsen in Nederland beschadigd of zelfs vernietigd. Naar de wederwaardigheden van kastelen en buitenplaatsen in en vlak na deze oorlog is in opdracht van de NKS een onderzoek uitgevoerd. Tijdens de mobilisatie van 1939 werden al vele grote huizen gevorderd, om er soldaten in onder te brengen of als veilige plek voor kunstschatten en museale verzamelingen. Ook de Duitse bezetter maakte graag gebruik van kastelen om er regionale hoofdkwartieren of bijvoorbeeld noodhospitalen in te vestigen. Vooral tijdens de laatste oorlogsjaren kwamen kastelen en buitenplaatsen in de vuurlinie te liggen, met name in Zeeland, Limburg en Gelderland. Beschietingen, inundaties en bombardementen hebben een spoor van vernietiging door ons monumentale erfgoed getrokken. Na 1945 kwam de discussie op gang of en op welke manier deze ruïnes moesten worden hersteld. Sommige kastelen zijn gerestaureerd, op andere locaties zijn moderne gebouwen verrezen en soms liggen de puinhopen er nog bijna net zo bij als vlak na de strijd.

Download Vernietiging en wederopbouw. Nederlandse kastelen en buitenplaatsen tijdens de Tweede Wereldoorlog (pdf)

Kastelen Herbestemd. Kastelen en buitenplaatsen als instelling voor geestelijke gezondheidszorg
Kastelen Herbestemd. Kastelen en buitenplaatsen als instelling voor geestelijke gezondheidszorg

Lisette Vos

Rapporten NKS okt 2010

Tientallen buitenplaatsen en landgoederen zijn in de negentiende eeuw en twintigste eeuw in gebruik genomen als psychiatrische inrichting voornamelijk vanwege hun afgezonderde ligging in de natuur. Die zou de patiënten rust bieden en een gezonde omgeving. In de loop van de tijd werden de landhuizen uitgebreid met nieuwe vleugels en gebouwen, waarbij de parken nog deels bewaard bleven. Aan het eind van de twintigste eeuw veranderden de opvattingen over de geestelijke gezondheidszorg, waarbij de patiënten moesten worden ondergebracht in de wijk. Waar dat niet lukte, werd recentelijk gekozen om delen van de instellingsterreinen te verkopen als bouwkavels. Recentelijk is een eerste fase van NKS-onderzoek naar deze twee golven van herbestemming van kastelen en buitenplaatsen als instelling voor geestelijke gezondheidszorg afgerond.

Download Kastelen Herbestemd. Kastelen en buitenplaatsen als instelling voor geestelijke gezondheidszorg (pdf)

Do (not) Enter De publieksontsluiting van kasteelruïnes in Nederland
Do (not) Enter De publieksontsluiting van kasteelruïnes in Nederland

Vera Driessen

Rapporten NKS aug 2010

Het rapport onderzoekt hedendaagse visies op de omgang met en ontsluiting van kasteel-ruïnes in Nederland. Onderzocht zijn welke visies leven bij eigenaren en beheerders van ruïnes, kasteel- en erfgoeddeskundigen. Om die visies te achterhalen zijn interviews gehouden met betrokkenen rond een aantal belangrijke ruïnes, die samen een dwarsdoorsnede vormen van de verschillende soorten ruïnes die ons land kent. Het onderzoek draagt bij aan de discussies omtrent de toekomst van deze categorie monumenten in ons land. Regelmatig worden kasteel-ruïnes immers ‘bedreigd’ door herbouw- en herontwikkelingsplannen. Het onderzoek is deel van een groter onderzoek naar de omgang met ruïnes. In een vervolg zullen de beleving van de bezoeker en de wensen van het publiek centraal staan.

Download Do (not) Enter De publieksontsluiting van kasteelruïnes in Nederland (pdf)

Een toekomst voor een verdwenen verleden. Kasteelplaatsen in de Provincie Utrecht
Een toekomst voor een verdwenen verleden. Kasteelplaatsen in de Provincie Utrecht

B. Olde Meierink, F. Vogelzang m.m.v. W. Landewé, M. Pouw, M.D. Saan, M. Verhoeckx

Rapporten NKS apr 2010

In opdracht van de provincie Utrecht heeft de NKS in het kader van het grote project Kastelen Lexicon Nederland de verdwenen kastelen in het Utrechtse gelokaliseerd en geïnventariseerd. Wat is er nog over van de plek waar ooit een kasteel stond? Is dit nog landschappelijke waarneembaar? Zijn de restanten van de slotgracht, een kasteeleiland, toegangswegen of perceelsscheidingen nog te zien? Wat is er nog herkenbaar van de voorburcht en is de huidige boerderij ter plaatse nog steeds de voortzetting van de agrarische bebouwing die ooit op de voorburcht van het kasteel stond? Op weke wijze zijn de kasteelterreinen opgenomen in de recente stads- en dorpsuitbreidingen. Van alle plekken in de provincie, waar ooit een kasteel stond, is een beschrijving en analyse gemaakt, met daaraan toegevoegd de wijze waarop deze cultuurhistorisch vaak waardevolle locaties nu gebruikt worden en welke bescherming ze hebben. In het rapport wordt ook het beleid van de verschillende overheden onderzocht en aanbevelingen voor een nieuw beleid gegeven. Er wordt ook stil gestaan bij de recente vraag om op de kasteelplaatsen nieuwbouw in de vorm van appartementcomplexen toe te staan. In het kader van het onderzoek zijn de historische gegevens uit de kadaster uit 1830 gecombineerd met de huidige situatie. De gecombineerde plattegronden kunt u hier bekijken.

Download Een toekomst voor een verdwenen verleden. Kasteelplaatsen in de Provincie Utrecht (pdf)

Onbekend maakt onbemind. Evaluatieonderzoek Meldpunt Bedreigde Kastelen
Onbekend maakt onbemind. Evaluatieonderzoek Meldpunt Bedreigde Kastelen

Lisette Vos

Rapporten NKS apr 2010

Het Meldpunt Bedreigde Kastelen liep minder bevredigend dan gehoopt. Er kwamen weinig meldingen binnen, vooral vanwege onbekendheid van het meldpunt. Om goed te kunnen functioneren, zijn meer lokale contacten nodig, die de vinger aan de pols houden en adequaat bedreigingen melden. De NKS bezint zich naar aanleiding van dit onderzoek op verbeteringen.

Download Onbekend maakt onbemind. Evaluatieonderzoek Meldpunt Bedreigde Kastelen (pdf)



Joost Boomsma, Carmen Gierveld, Michiel Huisinga, Lienke Vendrik

Rapporten NKS apr 2010

De Nederlandse Kastelenstichting wordt gezien als een belangrijke overkoepelende instelling voor de provinciale kastelenstichtingen. De NKS speelt daarbij vooral de rol van kenniscentrum en motor achter acties voor behoud van bedreigde kastelen. Een meer structureel contact met de provinciale stichtingen kan deze rol nog flink versterken.

Download ‘Open de poort!’ De NKS als steunpunt voor provinciale kastelenstichtingen (pdf)

Beter beleven van erfgoed. Een onderzoek naar de informatiebehoefte over kastelen
Beter beleven van erfgoed. Een onderzoek naar de informatiebehoefte over kastelen

Josephina Kuypers en Susanne Wissredactie Fred Vogelzang

Rapporten NKS nov 2009

De NKS heeft een onderzoek laten uitvoeren naar de behoefte onder kasteeleigenaren/beheerders en bezoekers aan informatievoorziening over kastelen. Het is noodzakelijk om een helder beeld te verkrijgen van de huidige marktsituatie. Deze markt bestaat zowel uit aanbieders van informatie (de kasteeleigenaren en –beheerders), als afnemers, de bezoekers van kastelen. Het onderzoek inventariseert wat er beschikbaar is aan informatie over kastelen en welke vorm deze informatie heeft. Ook is bekeken welke informatiebehoefte er bestaat onder kasteeleigenaren/beheerders en bezoekers.

Download Beter beleven van erfgoed. Een onderzoek naar de informatiebehoefte over kastelen (pdf)

Religieuze herbestemming van kastelen en buitenplaatsen in Noord-Brabant: Heden en verleden
Religieuze herbestemming van kastelen en buitenplaatsen in Noord-Brabant: Heden en verleden

M. Vrancken m.m.v. A. Wielinga, B. Olde Meierink en F. Vogelzang

Rapporten NKS juni 2009

Een inventariserend onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis van kasteelkloosters in de negentiende en twintigste eeuw en de actuele omgang met deze complexen. De NKS heeft hieraan in 2008 aandacht besteed door een onderzoek naar Kloosterkastelen te laten doen. In de negentiende eeuw en eerste helft van de twintigste eeuw zijn honderden kastelen en buitenplaatsen in Voornamelijk Noord-Brabant en Limburg ingericht als klooster voor vaak uit Duitsland en Frankrijk gevluchte religieuze orden. Door vergrijzing komen deze kloosters nu snel leeg te staan. Dat roept de vraag op hoe het nu verder moet met deze gebouwensembles, waarvan grote delen niet al monument zijn beschermd.

Download Religieuze herbestemming van kastelen en buitenplaatsen in Noord-Brabant (pdf)

Gewenst Gebruik I - Van Vietnam tot aan de IJssel
Gewenst Gebruik I - Van Vietnam tot aan de IJssel

Dewi van Deurzen, Jorrit Geertjes, Chris Pieterson, Marijn Schenk

Rapporten NKS / Universiteit Utrecht juni 2012

Dit rapport is een onderdeel van een groter onderzoek en is uitgevoerd in opdracht van de Universiteit Utrecht en de Nederlandse Kastelen Stichting (N.K.S.), een onderzoek naar het gebruik van kasteelruïnes. 

Download het rapport (pdf)

Bekendheid I Kennis en bezoek van ruines
Bekendheid I Kennis en bezoek van ruines

Julia de Jong, Iris Koppert, Laurien Petri en Josien Westgeest

Rapporten NKS / Universiteit Utrecht juni 2012

Een groep studenten sociale geografie onderzocht in opdracht van de Nederlandse Kastelenstichting de beleving van ruïnes in Nederland. Download het rapport (pdf)

Bekendheid II Onbekend maakt niet onbemind
Bekendheid II Onbekend maakt niet onbemind

Sven Beekers, Mindy den Harder, Bram van der Hulst, Robbin Knuivers

Rapporten NKS / Universiteit Utrecht juni 2012

Een rapport uit de reeks van acht subonderzoeken naar het gebruik van kasteelruïnes in opdracht van de Nationale Kastelenstichting. In dit onderzoek is getracht concrete aanbevelingen voor de Nationale Kastelenstichting te formuleren omtrent bekendheid van omwonenden met de lokale kasteelruïne.

Cultuurparticipatie - Invloed van cultuurparticipatie op bezoek kasteelruines
Cultuurparticipatie - Invloed van cultuurparticipatie op bezoek kasteelruines

Stefan Aarts, Sander Boelens, Jilli-jan de Groot en Maarten Holdinga

Rapporten NKS / Universiteit Utrecht juni 2012

Dit onderzoek komt voort uit eerder onderzoek in opdracht van de Rijksgebouwendienst naar het gebruik van kasteelruïnes. Het onderzoek is uitgevoerd door studenten Sociale Geografie en Planologie aan de Universiteit Utrecht in het kader van studieonderdeel Wetenschappelijke Onderzoeksvorming en is gedaan in opdracht van de Nederlandse Kastelen Stichting en de Rijksgebouwendienst.

Gewenst Gebruik II Wensen van gebruikers en niet-gebruikers voor aanpassingen aan de ruines Huis te Merwe en Huis ter Bergh
Gewenst Gebruik II Wensen van gebruikers en niet-gebruikers voor aanpassingen aan de ruines Huis te Merwe en Huis ter Bergh

Marjan Broekhuizen, Lennert Elling, Jacob Knegtel en Christiaan van der Ziel

Rapporten NKS / Universiteit Utrecht juni 2012

Dit onderzoeksrapport is geschreven in het kader van de cursus Wetenschappelijke Onderzoeksoefening door vier studenten van de faculteit Geowetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Het rapport is in opdracht van en samenwerking met de Nederlandse Kastelenstichting opgesteld en richt zich op de huidige en toekomstige gebruikers en de vraag hoe omwonenden in de toekomst kunnen worden aangetrokken.

NKS | Postadres: Postbus 123, 3960 BC Wijk bij Duurstede | Bezoekadres: Karel de Grotestraat 30, 3962 CL Wijk bij Duurstede | T 0343 578 995 | E | KvK nr.: 41149488